Obezite İzlemleri

Obezite izlemi

Obezite; vücut yağ kütlesinin aşırı artması nedeniyle vücut ağırlığının boya göre olması gereken düzeyin üzerine çıkmasıdır. Yaşam kalitesini ve süresini olumsuz etkileyen bir hastalıktır. Aile hekimliği birimlerimizde obezite, Sağlık Bakanlığı’nın Obezite Değerlendirme Kılavuzu’na göre değerlendirilir ve izlenir.

Sağlık Bakanlığı verilerine göre (TBSA-2017) Türkiye’de 15 yaş ve üzeri nüfusta obezite oranı %31,5, fazla kilolu olanların oranı %34,0’tür.

Beden kütle indeksi (BKİ)

BKİ, kilogram cinsinden vücut ağırlığının metre cinsinden boyun karesine bölünmesiyle hesaplanır (kg/m²). Yetişkinlerde Dünya Sağlık Örgütü sınıflamasına göre:

Bel çevresi

Karın bölgesinde yağ birikimi insülin direncine yol açtığı için bel çevresi önemli bir göstergedir. BKİ normal görünse bile bel çevresi yüksek kişilerde metabolik ve kalp-damar risk artmış olabilir.

Bel çevresi, göbek hizasında belin en ince yerinden, giysisiz, mezura sıkmadan ve yere paralel tutularak ölçülür.

İzlemde neler yapılır?

• Öykü: beslenme düzeni (öğün atlama, hızlı gıda, gece yeme vb.), fiziksel aktivite, kilo alma süreci, eşlik eden hastalıklar, kullanılan ilaçlar, daha önceki kilo verme çabaları, kalp-damar risk faktörleri ve ailede obezite öyküsü.
• Muayene: boy ve ağırlık ölçümü ile BKİ, bel çevresi, kan basıncı ve nabız, ayrıntılı fizik muayene.
• Laboratuvar: 8–12 saatlik açlık sonrası açlık kan şekeri, kolesterol (total, HDL, LDL) ve trigliserit, ALT, kreatinin ve TSH. Gerekirse ileri tetkik istenir (Tetkik ve Tahlil Hizmetleri).
• Risk değerlendirmesi: kalp-damar hastalığı, tip 2 diyabet ve uyku apnesi yüksek riskli durumlar olarak değerlendirilir; sigara, yüksek tansiyon, kan yağı yüksekliği ve prediyabet gibi diğer risk faktörleri de dikkate alınır.

Hedef ve tedavi yaklaşımı

• Hedef: 6 ay içinde vücut ağırlığını %5 (en fazla %10) azaltmaktır. Ağırlığın 6 ayda %10 azalması, obezitenin yol açtığı sağlık sorunlarının önlenmesinde önemli yarar sağlar.
• Yaşam tarzı değişikliği: sağlıklı ve bireye özgü beslenme, fiziksel aktivitenin artırılması, sigara ve alkolün bırakılması. Gerekirse diyetisyen, fizyoterapist ve psikolog desteği sağlanır.
• Beslenme: yeterli ve dengeli beslenme ilkelerine uygun, bireye özgü planlanır. Her öğünde tabakta farklı besin gruplarından bir besin bulunması, yeterli su içilmesi ve zeytinyağı tüketimi önerilir.
• Fiziksel aktivite: yetişkinler için günde ortalama 30 dakika, haftada en az 5 gün orta şiddette egzersiz (yürüyüş, günlük aktivitelerin artırılması) önerilir.
• İlaç tedavisi hafif ve orta düzeyde fazla kilosu olanlar için uygun değildir; yalnızca hekim kontrolünde kullanılır.

İzlem sıklığı ve sevk

• Bakanlık kılavuzuna göre sağlıklı yaşam desteğine yönlendirilen ve izlemeye alınan obez bireyler, ilk yıl 1. ayda ve ardından 3 ay arayla, ikinci yıl 6 ay arayla izlemeye çağrılır.
• BKİ 30–40 kg/m² arasında olan, risk oluşturan ilaç kullanmayan ve eşlik eden hastalığı bulunmayanlar izlemeye alınır ve Sağlıklı Hayat Merkezi’nde diyetisyen, fizyoterapist ve psikolog desteği sağlanır.
• Bilinen eşlik eden hastalığı olanlar veya BKİ 40 kg/m² ve üzerinde olanlar ile 6 ay içinde hedef ağırlığa ulaşamayanlar Obezite Merkezi’ne sevk edilir.

Çocuklarda obezite

Çocuklarda BKİ yaşa ve cinsiyete göre persentil değerleriyle değerlendirilir. Obezite, çocukluk çağından yetişkinliğe taşınabilir. 6 ay yalnızca anne sütü, 6. aydan sonra uygun tamamlayıcı besinler ve en az 2 yıl emzirme obezite riskini azaltabilir (Emzirme Rehberi, Bebek ve Çocuk İzlemleri).

Kaynaklar

• T.C. Sağlık Bakanlığı HSGM, Obezite
• T.C. Sağlık Bakanlığı, Obezite Değerlendirme Kılavuzu (Aile Hekimliği Tarama ve Takip Katsayısına İlişkin Yönerge eki, 2021)

Bilgilendirme amaçlıdırBu sayfa kişisel tıbbi tavsiye yerine geçmez. Kendi başınıza kilo verme ilacı kullanmayın; hekiminize başvurun.