El Hijyeni

Eller ne zaman ve nasıl yıkanır? Herkes için su-sabun ve alkollü el antiseptiği ile doğru el hijyeni. DSÖ ve CDC rehberlerine dayanır.

Eller neden bu kadar önemli?

Eller günlük yaşamda ve sağlık hizmeti sırasında mikropların bulaşmasında ana yoldur. Elleri doğru zamanda ve doğru şekilde temizlemek, hastalıkların başkalarına ve kendinize bulaşmasını önlemenin en basit ve en önemli yollarından biridir. Bu sayfa herkes içindir: evde, işte, okulda ve sağlık kuruluşunda. Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) “El Hijyeni: Neden, Nasıl, Ne Zaman?” rehberine ve ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi’nin (CDC) el yıkama rehberine dayanır.

Ellerinizi ne zaman yıkamalısınız?

CDC’ye göre mikropları en çok alıp yaydığınız anlar şunlardır:

  • Yemek hazırlamadan önce, hazırlarken ve hazırladıktan sonra
  • Yemek yemeden önce ve sonra
  • Kusma veya ishali olan bir hastaya evde bakmadan önce ve sonra
  • Kesik veya yarayı tedavi etmeden önce ve sonra
  • Tuvaleti kullandıktan sonra
  • Bebeğin bezini değiştirdikten veya tuvaleti kullanan çocuğu temizledikten sonra
  • Burnunuzu sildikten, öksürdükten veya hapşırdıktan sonra
  • Bir hayvana, hayvan yemine veya hayvan atığına dokunduktan sonra
  • Evcil hayvan maması veya ödülü tuttuktan sonra
  • Çöpe dokunduktan sonra

Hangi yöntemi kullanmalıyım?

  • Su ve sabun

    Çoğu durumda en iyi yöntemdir. Eller gözle görülür şekilde kirliyse, kan veya diğer vücut sıvılarıyla kirlenmişse ya da tuvaleti kullandıktan sonra mutlaka tercih edin.

  • Alkollü el antiseptiği

    Su ve sabun hemen bulunamadığında kullanın. En az %60 alkol içeren bir ürün seçin; etiketten kontrol edin. Sağlık kuruluşlarında, eller gözle görülür şekilde kirli değilse tercih edilen yöntemdir.

Dikkat Clostridium difficile veya norovirüs gibi spor oluşturan etkenlere maruziyet kesin olarak şüpheliyse ya da kanıtlanmışsa su ve sabunla yıkama tercih edilir. Alkollü ürünler bu etkenlere karşı etkili değildir.

Su ve sabunla yıkama

CDC, elleri en az 20 saniye ovmayı önerir. DSÖ’nün sağlık hizmeti için tarif ettiği adımların tamamı 40–60 saniye sürer. Aşağıdaki adımları sırasıyla izleyin:

  1. Elleri suyla ıslatın.
  2. Tüm el yüzeylerini kaplayacak kadar sabun alın.
  3. Avuç içlerini birbirine sürtün.
  4. Sağ avucu sol elin sırtına, parmaklar birbirine geçmiş şekilde sürtün; sonra tersini yapın.
  5. Avuç içleri karşı karşıya, parmaklar birbirine geçmiş şekilde sürtün.
  6. Parmakların sırtını karşı avuç içine, parmaklar kenetlenmiş şekilde sürtün.
  7. Sol başparmağı sağ avucun içinde dairesel hareketlerle ovun; sonra tersini yapın.
  8. Sağ elin parmak uçlarını sol avucun içinde dairesel, ileri-geri hareketlerle ovun; sonra tersini yapın.
  9. Elleri suyla durulayın.
  10. Elleri tek kullanımlık bir havluyla veya temiz bir havluyla iyice kurulayın.
  11. Musluğu kapatmak için havluyu kullanın.
  12. Eller artık güvenlidir.

Köpürtürken elin sırtını, parmak aralarını ve tırnak altlarını da ihmal etmeyin.

Alkollü el antiseptiği ile ovma (20–30 saniye)

  1. Avuç içi dolusu ürünü, tüm yüzeyleri kaplayacak şekilde ele alın.
  2. Avuç içlerini birbirine sürtün.
  3. Sağ avucu sol elin sırtına, parmaklar birbirine geçmiş şekilde sürtün; sonra tersini yapın.
  4. Avuç içleri karşı karşıya, parmaklar birbirine geçmiş şekilde sürtün.
  5. Parmakların sırtını karşı avuç içine, parmaklar kenetlenmiş şekilde sürtün.
  6. Sol başparmağı sağ avucun içinde dairesel hareketlerle ovun; sonra tersini yapın.
  7. Sağ elin parmak uçlarını sol avucun içinde dairesel, ileri-geri hareketlerle ovun; sonra tersini yapın.
  8. Eller kuruduğunda güvenlidir.

El bakımı ve dikkat edilecekler

  • Ellerinizi korumak için en az günde bir kez koruyucu el kremi veya losyonu kullanın.
  • Alkollü el antiseptiğini kullandıktan hemen önce veya sonra rutin olarak su ve sabunla yıkamayın.
  • Ellerinizi durularken sıcak su kullanmayın.
  • El antiseptiği veya yıkamadan sonra, eldiven giymeden önce ellerinizin tamamen kurumasını bekleyin.

Sağlık çalışanları için: “5 An”

DSÖ, sağlık hizmeti verilirken el hijyeninin şu beş anda yapılmasını önerir. Eldiven giyilmiş olsa da bu anlarda el hijyeni uygulanır:

  1. Hastaya dokunmadan önce
  2. Temiz veya aseptik bir işlemden önce
  3. Vücut sıvısıyla temas riskinden sonra
  4. Hastaya dokunduktan sonra
  5. Hastanın çevresindeki yüzeylere dokunduktan sonra

Hastayla doğrudan temas eden sağlık çalışanları yapay tırnak veya tırnak uzatması takmamalı, doğal tırnakları kısa tutmalıdır.

Kaynaklar

Bilgilendirme amaçlıdırBu sayfa genel bilgilendirme içindir. Sağlık çalışanları için kurumunuzun enfeksiyon önleme talimatları geçerlidir.