Emzirme Rehberi

Anne sütü ve emzirme

Anne sütü, bebeğiniz için en uygun besindir. Bu sayfa, T.C. Sağlık Bakanlığı’nın emzirme rehberleri esas alınarak hazırlanmıştır. Emzirmede güçlük yaşıyorsanız aile hekiminize veya aile sağlığı çalışanınıza başvurmaktan çekinmeyin.

Neden anne sütü ve emzirme?

Bakanlık rehberine göre emzirme;

• bebeğinizi ishal, solunum yolu enfeksiyonları, idrar yolu enfeksiyonları, ileri yaşlarda şeker hastalığı, astım ve hırıltılı solunuma karşı korur,
• sizi meme kanserine, yumurtalık kanserine ve kemik hastalığına karşı korur,
• anneyle bebek arasındaki duygusal ve ruhsal bağı güçlendirir.

Anne sütü, ilk 6 ay bebeğinizin tüm besin gereksinimlerini karşılar.

Doğumdan sonraki ilk saat ve ağız sütü

• Doğumdan sonra anne ile bebek bir araya gelir gelmez emzirme başlatılmalıdır. Doğumdan sonraki ilk saatte yapılan tensel temas, emzirmeye ve anne-bebek bağının kurulmasına yardımcı olur.
• Doğumdan sonraki ilk 1–2 günde gelen süte ağız sütü (kolostrum) denir. Miktarı az, rengi koyu sarı ve kıvamı koyudur. Olgun süte göre daha fazla protein, enfeksiyonlardan koruyucu madde, A ve E vitamini ve büyüme faktörü içerir.
• Ağız sütü, bebeğin ilk kakasının (mekonyum) temizlenmesine ve sarılığın önlenmesine yardım eder.

Doğru emzirme için neler yapmalısınız?

1. Emzirmeden önce ellerinizi sabunla iyice yıkayın.
2. Rahat bir yere oturun ve sırtınızı dayayın. Ayaklarınız yere tam basmalıdır. Ağırlığınızı bebeğinizin üzerine vermeyin.
3. Bebeğinizin omuz ve vücudu memeye dönük olmalı, burnu meme başı hizasında, başı biraz geriye doğru eğik olmalıdır. Bebeği kalçasından destekleyin.
4. Meme ucuna ve areolaya (meme başının çevresindeki koyu renkli bölge) dokunmadan, göğsünüzü alttan destekleyerek tutun.
5. Meme ucunuzu bebeğin alt dudağına değdirin. Bebek ağzını geniş açtığında meme ucunu ve areolayı ağzına yerleştirin. Bebek yalnızca meme ucunu alırsa onu ağzından çıkarıp yeniden deneyin. Aksi hâlde bebeğiniz yeterince süt alamaz ve meme ucunuz tahriş olur.
6. Emerken bebeğin çenesi memenize değmeli, burun delikleri açık kalmalıdır.

Doğru kavrama nasıl anlaşılır?

Bebek memeyi doğru tutmuşsa her iki dudak da dışarı doğru kıvrılır; özellikle areolanın alt kısmı bebeğin ağzında kaybolur. Emzirmek canınızı acıtmamalıdır. Acı hissediyorsanız bebek memeyi doğru kavramamış olabilir, yeniden konumlandırın.

Meme bakımı

• Her emzirmeden sonra kendi sütünüzden bir damlayı meme ucuna sürüp 20–30 saniye açıkta bırakarak kurutun.
• Meme başına ve areolaya sabun veya duş jeli sürmeyin; gerektiğinde yalnızca duru su kullanın.

Ne sıklıkla emzirmelisiniz?

• Gece ve gündüz, bebeğiniz açlık belirtileri gösterdiğinde emzirin. Beslenmeyi bebeğin sonlandırmasına izin verin.
• Açlık belirtileri: diliyle sağma hareketleri yapar, salyası artar, elini ağzına götürür, başını bir yandan diğer yana çevirir. Ağlama, bu işaretlerin ardından gelen son yalvarıştır; bebek ağlamadan önce emzirin.
• Anne sütü kolay ve hızlı sindirildiği için ilk haftalarda bebeğinizin sık sık uyanıp emmek istemesi çok normaldir.
• Bebeğinizi ne kadar sık emzirirseniz memelerinizde o kadar çok süt yapılır. Bir sonraki beslenmeyi geciktirmekle sütten tasarruf edilmez.

Bebeğiniz yeterli süt alıyor mu?

• İdrar: Yeterli süt alan bir bebek 24 saatte genellikle en az 6–8 kez açık renkli idrar yapar. 6’dan az (özellikle 4’ten az) idrar yapıyor ve idrarı koyu sarıysa yeterli süt alamıyor olabilir.
• Kilo: En güvenilir yöntem bebeğin tartısını aylık kontrol etmektir. İlk 6 ay boyunca ayda yaklaşık 500 g alması idealdir. Tartı için bebek izlemlerinizi aksatmayın (Bebek ve Çocuk İzlemleri).

Endişeleniyorsanız beklemeden aile hekiminize veya aile sağlığı çalışanınıza danışın.

İlk 6 ay yalnızca anne sütü

• Bebeğinizi ilk 6 ay yalnızca kendi sütünüzle besleyin. Yalnızca anne sütü verdiğiniz sürece bebeğinize ayrıca su vermenize gerek yoktur.
• Bu süre içinde biberon, emzik, şekerli su ve çay gibi, emme miktarını azaltacak hiçbir şey vermeyin.
• Ek gıdalara 6. aydan sonra başlayın; emzirmeyi 2 yaş ve ötesine kadar sürdürün.
• Bakanlığın programı kapsamında bebeklere yaşamın ilk gününden itibaren D vitamini, 4–12. aylar arasında (anemisi olmayanlara) koruyucu demir desteği verilir. Ayrıntılar için Bebek ve Çocuk İzlemleri sayfasına bakın.

Sütünüzü sağmak ve saklamak

Süt sağmanız gereken durumlar çoğunlukla şunlardır: tıkalı (şiş) memeyi rahatlatmak, meme ucu çatlak ve yarıklarında memeyi dinlendirmek, anne-bebek ayrı kaldığında veya anne işe gittiğinde bebeği beslemek.

• Sütünüzü elle veya pompayla sağabilirsiniz. Ellerinizi ve sütü sağacağınız kabı iyice yıkayın.
• Bebeğinizin emdiği sıklıkta sağın. Gece ve gündüz en seyrek 3 saatte bir sağım yapın; iki sağım arasındaki süre uzarsa süt üretimi azalır.

Saklama: 3-3-3 kuralı

• Küçük porsiyonlarda saklayın, üzerine sağım tarihini ve saatini yazın.
• Dondurulmuş sütü önce buzdolabında çözdürün, ardından sıcak su dolu bir kabın içinde ılıtın. Mikrodalga fırında ısıtmayın. Çözülen sütü tekrar dondurmayın.
• Sağılmış sütü bebeğe kaşık veya fincanla vermeniz, bebeğin sonradan memenizi reddetmesini önler.

Emzirirken beslenme ve dikkat edilecekler

• Et, yumurta ve kuru baklagiller; süt, yoğurt, peynir; taze sebze ve meyveler; tahıllar (pirinç, bulgur, makarna, ekmek) olmak üzere dört besin grubundan dengeli beslenin.
• Zayıflamak için rejim yapmayın. Emzirirken zaten enerji harcarsınız.
• Alkol ve sigaradan uzak durun. Kola, kahve ve çaydaki kafein sütünüze geçerek bebeğinizin daha az uyumasına neden olabilir.
• Bebeğiniz gaz sorunu yaşıyorsa, size gaz yapan yiyecekler kişiden kişiye değişir; kendi gözleminize göre dikkat edin.
• Süt yapımı, bebeğin meme başına yaptığı uyarının sıklığıyla ilgilidir; “süt olsun” diye aşırı tatlı yemek gerekmez.

Emzirme sorunları

Meme ucunda yara veya çatlak, memede sertlik ve şişlik, kızarıklık ve ağrı en sık görülen sorunlardandır. Sütü memeden boşaltmaya devam etmek önemlidir; süt boşaltılmazsa meme iltihabı (mastit) gelişebilir. Memede ağrı ve kızarıklıkla birlikte ateş, bebeğin memeyi reddetmesi veya kilo alamaması gibi durumlarda aile hekiminize başvurun.

Bebek Dostu uygulamaların “On Adımı”

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve UNICEF’in Bebek Dostu Hastane Girişimi’ndeki güncel “Başarılı Emzirme İçin On Adım”, doğum yapılan sağlık kuruluşlarının uyması gereken ilkelerdir:

• 1a. Anne sütü ikamelerinin pazarlanmasına ilişkin Uluslararası Kod’a ve ilgili Dünya Sağlık Asamblesi kararlarına tam uymak.
• 1b. Personele ve ebeveynlere düzenli olarak iletilen yazılı bir bebek beslenmesi politikası oluşturmak.
• 1c. Sürekli izleme ve veri yönetimi sistemleri kurmak.
• 2. Personelin, emzirmeyi desteklemek için yeterli bilgi, yetkinlik ve becerisi olmasını sağlamak.
• 3. Gebe kadınlarla ve ailelerle emzirmenin önemini ve yönetimini konuşmak.
• 4. Doğumdan hemen sonra kesintisiz ten tene temasa imkân vermek ve annelerin mümkün olan en kısa sürede emzirmeye başlamasını desteklemek.
• 5. Annelerin emzirmeye başlamasını ve sürdürmesini ve sık görülen güçlükleri yönetmesini desteklemek.
• 6. Tıbbi gerekçe olmadıkça emzirilen yenidoğana anne sütü dışında yiyecek veya içecek vermemek.
• 7. Anne ve bebeğin 24 saat birlikte kalmasını (aynı odada) sağlamak.
• 8. Annelerin, bebeğin beslenme işaretlerini tanımasını ve bunlara yanıt vermesini desteklemek.
• 9. Annelere biberon, emzik ve yalancı emziğin kullanımı ve riskleri hakkında danışmanlık vermek.
• 10. Taburculuğu koordine ederek ebeveynlerin ve bebeklerin sürekli destek ve bakıma zamanında ulaşmasını sağlamak.

Kaynaklar

• T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Emzirme Danışmanlığı El Kitabı (2015)
• T.C. Sağlık Bakanlığı Burdur Devlet Hastanesi, Emzirme Rehberi
• UNICEF / DSÖ, Ten Steps to Successful Breastfeeding

Bilgilendirme amaçlıdırBu sayfa kişisel tıbbi tavsiye yerine geçmez. Emzirmeyle ilgili sorunlarınız için aile hekiminize veya aile sağlığı çalışanınıza başvurun.